...Kiến thức của bạn - Niềm vui chung của chúng tôi - Nụ cười của bệnh nhân
Hotline: 0908247755

CÁC THAY ĐỔI TRẠNG THÁI TÂM THẦN

Ths.Bs. Trần Văn Tú

(Theo First Aid For The Emergency Medicine)

 

Định nghĩa

       Thay đổi trạng thái tâm thần là một thuật ngữ dùng để những thay đổi tâm thần bao gồm sa sút trí tuệ, mê sảng, loạn thần và hôn mê.

Các nguyên nhân

  • Nhiễm trùng
  • Viêm màng não
  • Giang mai thần kinh
  • Viêm não
  • Nhiễm khuẩn niệu
  • Bệnh Lyme hệ thần kinh trung ương
  • Viêm phổi
  • Chuyển hoá
  • Tăng ure máu
  • Thiếu vitamin B12
  • Bệnh não do gan
  • Rối loạn điện giải
  • Tăng/hạ đường huyết
  • Bệnh tuyến giáp
  • Bệnh thượng thận
  • Thần kinh
  • Tai biến mạch máu não
  • Những tổn thương choán chỗ hệ thần kinh trung ương
  • Tình trạng co giật hay sau cơn
  • Chấn thương hệ thần kinh trung ương
  • Não nước
  • Mạch máu
  • Bệnh não do tăng huyết áp
  • Viêm mạch máu
  • Tim phổi
  • Bệnh não do giảm oxy máu
  • Suy tim sung huyết
  • Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
  • Thuyên tắc phổi
  • Độc chất
  • Quá liều thuốc
  • Cai rượu
  • Hô hấp
  • Ứ CO2
  • Viêm/tự miễn
  • Hội chứng cận ung thư, Sarcoidosis thần kinh, Lupus, bệnh não Hashimoto
  • Môi trường
  • Phơi nhiễm khí CO
  • Hạ/tăng thân nhiệt

 

 

MÊ SẢNG

Định nghĩa

  • Suy giảm chức năng của não thứ phát từ tình trạng bệnh khác.
  • Mê sảng thường có đặc tính thoáng qua, hồi phục khi điều trị hay loại bỏ các nguyên nhân có sẵn.
  • Những bệnh nhân có tổn thương cấu trúc não gây ra mê sảng có thể tiến triển đến sa sút trí tuệ mạn tính.

Các biểu hiện lâm sàng

  • Các bệnh nhân thường khó tập trung và duy trì sự chú ý.
  • Quá trình bệnh thường thay đổi, mất thần sắc và thờ ơ.
  • Khởi phát thường nhanh, từ vài ngày đến vài tuần.
  • Các triệu chứng thường nặng hơn về đêm.
  • Một vài bệnh nhân có thể có ảo giác, thường là ảo giác thị giác.
  • Các bệnh nhân thường có dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng gợi ý nguyên nhân bệnh có sẵn.

Chẩn đoán

  • Chụp CT đầu và các xét nghiệm để xác định các nguyên nhân có sẵn.

Điều trị

  • Hỗn hợp thuốc trong điều trị hôn mê: Thiamine, glucose, naloxone, oxygen.
  • An thần giảm đau thì cần thiết để cho bệnh nhân thoải mái.
  • Điều trị các nguyên có sẵn.

 

 

SA SÚT TRÍ TUỆ

Định nghĩa

  • Một sự suy giảm mạn tính tiến triển khả năng tâm thần gây trở ngại hoạt động tâm lý xã hội bình thường của bệnh nhân.
  • Sự xác định sa sút trí tuệ hồi phục là chìa khoá của chẩn đoán bởi vì sự tiến triển

Các nguyên nhân không hồi phục

  • Thoái hoá
  • Bệnh Alzheimer
  • Bệnh Parkinson
  • Mạch máu
  • Nhồi máu đa ổ
  • Xuất huyết khoang dưới nhện
  • Tổn thương não do giảm oxy máu

Các nguyên nhân hồi phục được của sa sút trí tuệ

  • Thuốc
  • Rối loạn điện giải
  • Các vấn đề về mắt và tai
  • Bất thường chuyển hoá (tăng ure máu, bệnh tuyến giáp)
  • Các vấn đề về cảm xúc
  • U tăng sinh
  • Dinh dưỡng (thiếu vitamin)
  • Chấn thương
  • Nhiễm trùng
  • Viêm (lupus)
  • Rượu

Biểu hiện lâm sàng

  • Suy giảm từ từ và tiến triển
  • Sự chú ý thường bình thường, không có mất thần sắc hay thờ ơ của ý thức
  • Trí nhớ xa thường được bảo tồn

Chẩn đoán

Xác định nguyên nhân hồi phục được của sa sút trí tuệ

Điều trị

  • Theo nguyên nhân hồi phục được của sa sút trí tuệ
  • Điều trị hỗ trợ, can thiệp tâm lý xã hội.

 

 

PHÂN BIỆT MÊ SẢNG, SA SÚT TRÍ TUỆ, VÀ LOẠN THẦN

Phân biệt mê sảng, sa sút trí tuệ, và loạn thần

Biểu hiện

Mê sảng

Sa sút trí tuệ

Loạn thần

Khởi phát

Đột ngột

Âm thầm

Đột ngột

Thời gian

Vài ngày đến vài tuần

Lâu dài

Hàng năm (có tiền sử

Mức độ thức tỉnh

Thay đổi

Bình thường

Bình thường

Sự chú ý

Duy trì kém

Duy trì được

Thay đổi

Trí nhớ

Thường không ảnh hưởng

Trí nhớ xa không ảnh hưởng

Thay đổi

Ảo giác

Thường thị giác

Thường không có

Thường thính giác

Hoang tưởng

Thoáng qua

Không có

Duy trì

Tiến trình suy nghĩ

Tổ chức kém

Thay đổi theo mức độ

Thay đổi

 

 

HÔN MÊ

Định nghĩa

Suy giảm chức năng não lan toả dẫn đến suy giảm ý thức

Tiền sử

  • Từ bệnh nhân, thành viên gia đình, người ngoài, hay các giấy tiền sử trước đây.
  • Tiền sử sử dụng thuốc trước đây.
  • Tiền sử bệnh tâm thần trước đây.
  • Các thuốc đang dùng.
  • Tiền sử xã hội (dùng rượu hay ma tuý)

Khám thực thể

  • Khám tổng quát
  • Kiểm tra các dấu hiệu của chấn thương
  • Thang điểm Glasgow
  • Kiểu thở
  • Cheyne-Stokes: gợi ý nguyên nhân hệ thần kinh trung ương.
  • Khám mắt
  • Chức năng đồng tử: nếu đồng tử phản ứng với ánh sáng cả hai bên, trung não có thể không bị ảnh hưởng:
  • Đồng tử co nhỏ gợi ý ngộ độc ma tuý hay rối loạn chức năng cầu não.
  • Đồng tử dãn và cố định gợi ý tăng áp lực nội sọ có thể có thoát vị.
  • Các cử động mắt
  • Phản xạ mắt búp bê: quay đầu bệnh nhân nhanh về một phía và quan sát cử động mắt. Trong một đáp ứng bình thường, mắt cử động về phía đối diện. Không có cử động gợi ý rối loạn chức năng bán cầu hay thân não. (phản xạ này cũng không có ở một bệnh nhân hôn mê).
  • Khám thần kinh: được nói đến trong phần khám thần kinh.

Chẩn đoán

  • Khí máu động mạch: các rối loạn kiềm toan có thể giúp chỉ điểm nguyên nhân.
  • Các xét nghiệm thường qui: để tìm dấu nhiễm trùng và các bất thường điện giải.
  • Xét nghiệm độc chất: để tìm các thuốc và rượu.
  • X quang: cột sống cổ khi nghi ngờ chấn thương.
  • CT đầu: để tìm bệnh lý nội sọ
  • Chọc dò tuỷ sống: để tìm xuất huyết khoang dưới nhện hay nhiễm trùng. Nhớ chụp CT trước khi chọc dò tuỷ sống để loại trừ các tổn thương choán chỗ/phù não/đầu nước.

Xử trí

  • ABCs
  • Airway (đường thở) - Đặt nội khí quản nếu cần thiết để bảo vệ đường thở
  • Breathing (hô hấp) - oxy, đặt airway miệng
  • Circulation (tuần hoàn) - lập đường truyền tĩnh mạch, kiểm soát huyết áp.
  • C-spine - nẹp cố định cổ trừ khi hoàn toàn chắc chắn không có tiền sử chấn thương.
  • Các dấu hiệu sinh tồn - nhiệt độ, độ bão hoà oxy thường được đánh giá lặp lại.
  • Điện tâm đồ /monitor theo dõi tim - rối loạn nhịp, nhồi máu cơ tim.

Điều trị

  • Cocktail (hỗn hợp thuốc) hôn mê
  • Điều trị hỗ trợ
  • Theo dõi (tim, độ bão hoà oxy)
  • Tìm các nguyên nhân riêng biệt và điều trị thích hợp
  • Tham khảo ý kiến chuyên gia thích hợp nếu thấy cần thiết.

HỎI ĐÁP

VIDEO

                                
                            

Thống Kê Truy Cập